IV ыҥырыылаах Ил Түмэн депутаттарын 2010 сыллааҕы сессиятын түмүктээһин кинилэр боломуочуйаларын болдьоҕун аҥаара туолбутун бэлиэтинэн буолла. Былаас бэрэстэбиитэллээх уонна сокуону таһаарар уорганын быһыытынан Ил Түмэн быыбардааччылар эрэллэрин түһэн биэрбэккэ, бэйэтин соруктарын көдьүүстээхтик толорор.
Норуот депутаттарын сүрүн үлэтинэн Ил Түмэн пленарнай мунньахтарыгар кыттыы буолар. Манна куолас баһыйыытынан регионнааҕы уонна федеральнай сокуоннар бигэргэнэллэр. «Саха Республикатын Государственнай Мунньаҕын (Ил Түмэн) туһунан» республика Конституционнай сокуонугар уонна Ил Түмэн Регламеныгар сөп түбэһиннэрэн, норуот депутаттара пленарнай мунньахтарга көрүллэр боппуруостарга быһаарар куолас быраабынан туһаналлар, онон кинилэр мунньахха тус бэйэлэрэ кыттыылара – олус суолталаах көрдөрүү.
РФ Госдумата кэнники кэмнээҕи пленарнай мунньахтарыгар депутаттар сылдьыыларын көрдөрүүтэ намыһаҕа болҕомто киинигэр киирбитэ түбэһиэхчэ буолбатах. Ол курдук, президент Дмитрий Медведев бэс ыйын 29 күнүгэр парламент фракцияларын салайааччыларын кытта көрсүһүүтүгэр депутаттар уонна Федерация Сэбиэтин чилиэннэрэ пленарнай мунньахтарга аҕыйахтык сылдьалларыгар тохтоон: «Мандаты норуот биэрэр, онон үлэни чиэстээхтик толоруохха наада», - диэбитэ.
Манна даҕатан эттэххэ, Ил Түмэҥҥэ пленарнай мунньахтары көтүтүү проблемата, Госдумаҕа тэҥнээтэххэ, олус сытыыта суох. IV ыҥырыы үлэлиир 2,5 сылын устата мунньахха сылдьыы ортотунан 81,5% тэҥ. Бастайааннай төрүккэ үлэлиир депутаттары таһынан 2,5 сыл устата үлэлииллэрин тухары норуот депутаттара Павел Третьяков, Владимир Петров, Юрий Дойников, Семен Березин, Алиш Мамедов, Александр Гаврильев, Александр Крылов биир да пленарнай мунньаҕы көтүппэтилэр. Оттон саамай элбэхтик пленарнай мунньахтары Сергей Выборнов (20-тэн 19) уонна Афанасий Максимов (20-тэн 13) көтүттүлэр.
Парламент пленарнай мунньаҕар муҥутуур үрдүк таһымнаах кыттыы 2008 сылга бастакы уонна иккис мунньахтарга көстүбүтэ (70 парламентарийтан 68 баара), бу кэмҥэ былаас үрдүкү сокуону таһаарар уорганын тэрээһин үлэтин боппуруостара быһаарыллыбыттара, оттон 2009 сылга Х-с пленарнай мунньахха (70 парламентарийтан 61 кыттыбыта) Саха Республикатын Төрүт сокуонугар көннөрүүлэри ылыммыттара. Ол курдук, ХVIII-с пленарнай мунньахха элбэх депутат кыттыбыта, манна РФ президенэ Дмитрий Медведев этии киллэриитинэн норуот депутаттара Егор Борисовка Саха Республикатын президенин боломуочуйаларын сүктэрбиттэрэ.
Ил Түмэн уон үс бастайааннай кэмитиэттэрин салайааччылара, састааптара I уонна II (уочараттаах) пленарнай мунньахтарга бигэргэтиллибиттэрэ, кинилэр боломуочуйаларын болдьоҕун аҥаарыгар балачча улахан үлэни ыыттылар. Ону депутаттар пленарнай мунньах көрүүтүгэр бэлэмнээбит боппуруостарын (Саха Республикатын сокуоннарын уонна уураахтарын барыллара) ахсаана туоһулуур. Ил Түмэн кэмитиэттэрэ региональнай таһымнаах уопсайа 657 боппуруоһу бэлэмнээтилэр, ол иһигэр федеральнай сокуоннар барыллара киирбэттэр: 2008 сылга – 223, 2009 сылга – 276, 2010 сыл сааскы сессиятыгар - 158 боппуруос.
Парламент үлэтэ көдьүүстээҕин биир суолталаах көрдөрүүтүнэн норуот депутаттара бастайааннай кэмитиэттэр үлэлэригэр кыттыылара буолар. Биллэрин курдук, депутат биир кэмитиэт чилиэнинэн буолар эбээһинэстээх, ол эрээри үс кэмитиэттэн ордукка киириэ суохтаах. Кэмитиэт чилиэнинэн буолан туран, кини региональнай да, федеральнай да сокуоннар барылларын ырытан оҥорууга көхтөөхтүк кыттар.
Ил Түмэн кэмитиэттэрин бэрэссэдээтэллэрин салалтатынан IV ыҥырыы үлэтин кэмигэр бастайааннай кэмитиэттэр барыта 398 мунньахтара ыытылынна: 2008 сылга – 132, 2009 сылга – 175 мунньах, 2010 сыл сааскы сессиятын устата – 91 мунньах. Маныаха норуот депутаттара кэмитиэттэр мунньахтарыгар сылдьыыларын таһыма үрдээбитэ бэлиэтэнэр.
2008 сылга кэмитиэт мунньаҕар кыттыы 75,7% буоллаҕына, 2010 сылга - 82%. Холобур, 2008 сылга Хонтуруоллуур кэмитиэт мунньахтарыгар сылдьыы 84,4% этэ, оттон 2010 сылга – 100%. 2008 сылга Мандат уонна регламент хамыыһыйатын мунньахтарыгар кыттыы - 78,6%, оттон 2010 сылга 100% тиийэ үрдээбит. Депутаттар Аграрнай политикаҕа уонна тыа сиригэр бастайааннай кэмитиэт мунньахтарыгар сылдьыылара 2008 сылга 76,6%-тан 2010 сылга 90,3% тиийэ улааппыт, Государственнай тутулга уонна сокуону оҥорууга кэмитиэт мунньахтарыгар - 75%-тан (2008 сыл) 86,8%-ҥа (2010).
Норуот итэҕэллээхтэрин актыыбынаһа балайда үрдээбитэ Экономическай, инвестиционнай уонна промышленнай политикаҕа, предпринимательствоҕа уонна туризмҥа бастайааннай кэмитиэт үлэтигэр көстөр – 68,6%-тан 80,3% диэри, Дьиэ кэргэн, оҕо аймах, ыччат, физическэй культура уонна спорт дьыалаларыгар кэмитиэккэ – 63,3%-тан 74,2% диэри, Наукаҕа, үөрэхтээһиҥҥэ, культураҕа уонна сонуну тарҕатар ситимнэргэ кэмитиэккэ – 69,7%-тан 79,6% диэри.
Депутаттар Бюджет, үп, нолуок уонна сыана политикатыгар, бас билии уонна приватизация боппуруостарыгар бастайааннай кэмитиэт үлэтигэр кыттыылара мэлдьи да үрдүк (орто көрдөрүү - 79,7%), Олохтоох салайыныы боппуруостарыгар кэмитиэт үлэтигэр орто көрдөрүү - 78,2%, Доруобуйа харыстабылын, социальнай көмүскэл, үлэ уонна дьарыктаах буолуу кэмитиэтигэр орто көрдөрүү - 78,2%.
2008 сылга тэҥнээтэххэ, депутаттар сылдьыыларын таһыма арыый намтааһына Тутууга уонна олорор дьиэҕэ-уокка, коммунальнай хаһаайыстыбаҕа бастайааннай кэмитиэккэ (83,9% - 2008 с., 79,1% - 2010 сылга), Сир сыһыаннаһыыларыгар, айылҕа ресурсаларыгар уонна экологияҕа кэмитиэккэ (85%-тан 75% диэри), Арктика уонна төрүт олохтоох аҕыйах ахсааннаах норуоттар проблемаларыгар сис кэмитиэккэ (75,9%-тан 70% диэри) бэлиэтэнэр.
Сокуон барыла туһааннаах кэмитиэтинэн өйөнөрүгэр кворум баар буолара ирдэнэр. Ол эрээри норуот депутаттара Эрнст Березкин (Олохтоох салайыныы боппуруостарыгар бастайааннай кэмитиэт чилиэнэ), Сергей Выборнов (Экономическай, инвестиционнай уонна промышленнай политикаҕа, предпринимательствоҕа уонна туризмҥа бастайааннай кэмитиэт чилиэнэ), Игорь Корнев (Тутууга уонна олорор дьиэҕа-уокка, коммунальнай хаһаайыстыбаҕа бастайааннай кэмитиэт чилиэнэ) кэмитиэт биир да мунньаҕар сылдьыбатылар. Ол түмүгэр сорох кэмитиэттэр мунньахтарыгар депутаттар сылдьыыларын көрдөрүүтэ намтыыр.
Ону тэҥэ Ил Түмэн регламеныгар сөп түбэһиннэрэн IV ыҥырыылаах депутаттар боломуочуйаларын болдьоҕун устата Ил Түмэн кэмитиэттэрэ тирээн турар суолталаах сокуоннар барылларын, проблемалаах боппуруостары уонна үлэлиир сокуоннары кэтээн көрөн дьүүллэһиигэ 91 тэрээһини ыыттылар: 21 парламентскай истии, 28 бырабыыталыстыба чааһа, 2 научнай-практическай конференция, 40 төгүрүк остуол.
Бэлиэтээн эттэххэ, Саха сирин социальнай-экономическай сайдыытыгар уонна общественнай-политическай олоҕор сыһыаннаах сытыы боппуруостары дьүүллэһиигэ парламент общественнай түмсүүлэрэ көхтөөхтүк кытыннылар: политическай партиялар фракциялара, Парламентарий-дьахталлар общественнай-политическай кулууптара уонна Ыччат парламена. Общественнай түмсүүлэр барыта 55 тэрээһини ыыттылар: 7 парламентскай истии, 7 бырабыыталыстыба чааһа, 40 төгүрүк остуол уонна 1 научнай-практическай конференция. Онтон 33 тэрээһини «Биир ньыгыл Россия» партия фракцията ыытта, 12 – Парламентарий-дьахталлар кулууптара, 11 – Ыччат парламена.
IV ыҥырыылаах Ил Түмэн депутаттарын үлэтин туһунан иһитиннэрии мэлдьи аһаҕас уонна быыбардааччыларга барыларыгар тиийимтиэ. «Государственнай уорганнар уонна олохтоох салайыныы уорганнарын үлэтин туһунан иһитиннэриигэ тииһинимтиэни хааччыйыы туһунан» 8 №-дээх ФС олоххо киллэрэр сыалтан сааскы сессия кэмигэр пленарнай мунньахтар стенограммалара бэчээттэнэр буолла, пленарнай мунньахтар он-лайн режимҥэ көрдөрүллэллэр. Ол курдук Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ Виталий Басыгысов «Ил Түмэн пленарнай мунньахтарыгар, Ил Түмэн Сэбиэтин, бастайааннай кэмитиэттэрин уонна хамыыһыйаларын мунньахтарыгар гражданнар сылдьыыларын бэрээдэгин туһунан» дьаһалыгар олоҕуран пленарнай мунньах кэмигэр баҕалаах дьон киирэн олоруохтарын сөп.
Ил Түмэн бастайааннай сэкирэтээрэ Оксана ВИНОКУРОВА.
| < Предыдущая | Следующая > |
|---|