Быйыл сайын даҕаны от маска эрэ үүммэтэх. Сөбүгэр ардаан, кэмигэр куйааран биэрэн билиҥҥитэ үтүө да күннэр тураллар! Тутуу эрэ былдьаһыахха наада. Күөх быйаҥы сомсон ылыыга саха омугун олоҕун майгыта, үлэҕэ култуурата, тулалыыр айылҕатыгар сыһыана, итэҕэлэ уонна үгэстэрэ бүүс-бүтүннүүлэрэ түмүллэн сылдьаллар. Оттооһун - эккэ-хааҥҥа, өйгө-санааҕа дириҥник иҥэн сылдьар олохпут тулхадыйбат үгэһэ уонна бөлөһүөппүйэтэ.
Эҥсиэли хочото харах ыларынан күөх быйаҥынан туолан, тотон ахан турар. Арай биир «ноолоох», оттонор сүрүн арыылар уулара ситэ тарда илик. Самыыр-ардах уутуттан буоллаҕа буолуо, билигин Эбэҕэ уонна кини кытылларыгар уу толору анньан турар. Үөһээ алаастарын күөллэрэ эмиэ уунан туолан тураллар диэн буолар. Өрүс уута бэйэтэ тардыаҕа, кэмигэр оттооһун саҕаланыаҕа.
Билиҥҥи отчут барытын бэйэтэ билэр, бэйэтэ быһаарар. Тиэхиникэлээх, үчүгэй оттуур ходуһалаах киһи сөбүлээбитинэн көрөн, аҕыйах хонук иһигэр эргийэ түһэн ылыаҕа. Ходуһаттан тутатына кыбыытыгар таһан, кыра кыһалҕаны кымаардаан көрүө суоҕа. Ким эрэ өбүгэ үгэһинэн (сүнньүнэн суоҕун кыһалҕатыттан) чэрдээх илиитинэн түһүнүөҕэ. Хайалара да буолбутун иһин, лаҥкыр муостаахтарын, сыспай сиэллээхтэрин иитэр туһугар сүүстэрин көлөһүнүн тилэхтэригэр, тилэхтэрин көлөһүнүн сүүстэригэр аҕаан умса-төннө түһэн эрдэхтэрэ.
Бартыһаан нэһилиэгэр даҕаны дьон араастык, ким туох кыахтааҕынан көрөн оттуур. Сорох ходуһатыгар хотууру ыллаппыта хайы-үйэ ырааппыт, сорох - тиэтэйбэт, от өссө үүнэ түһэрин көһүтэр. Байбал Ыстапаанап инньэ бу ый 1-кы күнүттэн сирин көҕүрэтэ турарга санаммыт. Т-25 тыраактырдаах, ол эрэн арҕаа ходуһатыгар илиитинэн охсо сылдьар этэ. Мунньулларыгар сөп буолбут охсуллубут ото хомулла илик этэ. Бэйэтин кэпсээнинэн, убайынаан кыттыгас оттууллар үһү. Убайа төрүкү сулумах киһи, бэйэтин кэргэнэ уонна кыргыттара оттооһуну олох да ахсарбат дьон курдук кыбытан этэн аһарбыта. Эти, үүтү-сүөгэйи эмиэ «па» диир барахсаттар буоллахтара дуу.
Манна кыбытан этэн аһардахха, аныгы тыа сирин дьахтарыгар хотоҥҥо үктэммэт, сүөһүнү көрбөт, эргиччи эр киһиэхэ сэлээнниир хотоку элбээн иһэр курдук. Бюджет кыра хамнаһын аахсарын улахаҥҥа ууран, үлэлээх-хамнастаах хотун киһи буолан, таастаах сиринэн эрэ хаамар майгыланыах курдук буолла. Куорат сир дьахтарын үтүктүөх баҕа баһаам быһыылаах эрээри, ол онтубут даҕаны хайдаҕа-туга өссө ситэ биллибэт ээ. Биһиги тыабыт сиригэр хара үлэни кыайар эр киһитэ суох дьиэ кэргэн өссө да уһун кэмнэргэ улахан чычырбастык олоруоҕа. Дьахтар үлэлээх, хамнастаах да буолар түгэнигэр. Эр киһи отун оттоон, маһын мастаан тиэргэнигэр тиэйэн аҕалан биэрдэҕинэ, дьахтар алаһа дьиэтин оттон, хотонун көрөн, үйэлэргэ ыал-күүс буолан, омук буолан олорон кэллэхпит. Ол үйэлээх үгэс айгыраары гыннаҕа дуу…
Бу хоһуун отчут арыыга 3 га сирдээх эбит, бэйэтэ этэринэн, ол онто улахан аҥаара кумаҕынан бүрүллэн сытар үһү. Били сааскы халаан содула буоллаҕа. Бэйэтэ төбөлөөҕүнэн уонтан тахса сүөһүлээх, убайын киэнинээн холбоон 17-18 тонна от саппааһырыан наада. Байбалтан бэрт чугас саҥардыыҥҥытааҕыта кэбиһиллибит дьоҕус от турар. Бааһынай хаһаайыстыбалаах киһи аҕыйах хонуктааҕыта туруорбут ото үһү. Ол аата бу ый 4-с, 5-с чыыһылаларын диэки кэбиһиллибит от буолан тахсар. Кэбиһиллибитинэн ылар буоллахха, бүтүн Эҥсиэли хочотугар да бастакынан турбут окко киирсиэн сөп эбит.
Кытыл диэки киирбиппит сорох сирдэргэ бугул бөҕө бачыгыраабыт. Кытай омук торбос саҕа кыра тыраактарынан от мустара сылдьар киһиэхэ ыга астаран тиийэбит. Бүөтүр Ырыкыныап оттообута эмиэ ырааппыт киһи эбит. Кэтэх хаһаайыстыбатынан харах таһаарынан олорор. Сааскы халааҥҥа сүтүктэммэтэх. Ходуһатын ото бэрт хойуу буолан баран, кылгастыҥы. Аттынааҕы дьон учаастактарыгар бугул бөҕө өрө анньыбытынан сылыктаатахха, бары да үчүгэй оту ылыыһылар.
Быстыбат быйаҥнаах Эҥсиэли быйыл дьонун-сэргэтин күөх ачатынан күүстээхтик күндүлүүһү, бойумнук бэрсииһи. Ол аата аал уот тигинэччи умайыаҕа, тотоойу күөс буһан бидилийиэҕэ, үрүҥ илгэ үрүлүйэ сүүрүгүрүөҕэ. Саха дьоно бары даҕаны ол онтон уос-тиис салаһыахпыт буоллаҕа.
Прокопий ИВАНОВ
| < Предыдущая | Следующая > |
|---|